Tagetea: loratze oparoa duen landarea, lorategia edertu eta babesten duena

Tagetea (Tagetes spp.) lorezaintzan gehien estimatzen den lore landareetako bat da, bere erresistentzia apartagatik, loraldi luzeagatik eta bai lorategietan bai loreontzietan hazteko duen erraztasunagatik. Bere lore ikusgarriak, hori, laranja, urre-kolore eta gorri biziko tonuekin, edozein txoko argitzen dute udaberritik udazkena aurrera arte.

Baina tagetea ez da ederra bakarrik. Baratzean eta lorategian lagun bikaina ere bada; izan ere, zenbait intsektu eta nematodo urruntzen laguntzen du, eta, aldi berean, biodibertsitatea sustatzen duten intsektu polinizatzaileak erakartzen ditu.

Kolorez betetako, sendoa eta mantentze-lan gutxi eskatzen dituen landare baten bila bazabiltza, tagetea aukeratzea segurua da.

Zergatik gustatzen zaigu hainbeste tagetea?

Tagetea Tagetes generokoa da. Genero horrek Asteraceae familiako 50 espezie baino gehiago biltzen ditu, margariten eta ekiloreen familia berekoa.

Hazkuntza azkarra eta trinkoa du; adar ugariko landarea da, eta hilabete luzez lore ugari ematen ditu etengabe.

Hazteko duen erraztasunari esker, oso erabilia da lorategi apaingarrietan, baratze ekologikoetan, balkoietan eta hiri-parkeetan.

Tagetearen jatorria

Tagetea Amerikakoa da jatorriz, batez ere Mexikokoa eta Erdialdeko Amerikakoa. Bertan modu naturalean hazten da belardietan, mendialdeetan eta eguzki beteko lurretan.

Europarrak iritsi aurretik ere, herri prehispanikoek landare hau apaingarri, erritu eta sendabelar gisa erabiltzen zuten.

Denborarekin, bere moldagarritasunari eta loraldi ikusgarriari esker, mundu osora hedatu zen.

Gaur egun, klima mediterraneoetan zein epelagoetan gehien lantzen diren loreetako bat da.

Tagetearen ezaugarriak:

Hazkuntza azkarreko landarea.
Loraldi oparoa eta luzea.
20 eta 80 cm arteko altuera, espezieen arabera.
Hosto berde, zatitu eta usaintsuak.
Lore handi, bakun edo bikoitzak.
Hori, laranja, urre-kolore, gorri eta bi koloretako loreak.
Usain bereizgarria eta bizia.
Lurrean zein loreontzian hazteko egokitzapen bikaina.

Tagete mota nagusiak

Tagetes erecta

Moroen krabelina edo Indiako krabelina izenez ezaguna, 10 cm-ko diametrora irits daitezkeen lore handi eta ikusgarriak garatzen ditu. Tamaina handieneko barietatea da, eta ezin hobea lore-multzo eta ertzetarako.

Tagetes patula

Frantziako tagetea ere deitzen zaio. Landare trinkoagoa eta oso adarkatua da. Denboraldi osoan zehar lore ugari ematen ditu, eta aukera bikaina da loreontzi, eta lorategi txikietarako.

Zertarako erabiltzen da tagetea?

Apaingarri gisa duen balioaz gain, tageteak erabilera ugari ditu lorezaintzan eta nekazaritzan.

Kolorea emateko oso erabilia da honako leku hauetan:

Lorategietako ertzetan.
Lore-parterreetan.
Harri-lorategietan.
Lore-multzoetan.
Parke publikoetan.

Baratzeko lagun bikaina

Tagetea bereziki estimatua da nekazaritza ekologikoan; izan ere, bere sustraiek lurzoruko zenbait nematodoren presentzia murrizten laguntzen duten konposatuak askatzen dituzte. Nematodo horiek hainbat labore motaren sustraiei kalte egin diezaiekete.

Gainera, bere usain bereziak baratze zenbait intsekturen presentzia murrizten lagun dezake, nahiz eta izurrite handien aurrean beste kontrol-neurri batzuk ere beharrezkoak izan.

Polinizatzaileak erakartzen ditu

Nektar ugari duten bere oreek honako hauek erakartzen dituzte:

Erleak
Tximeletak
Sirfidoak
Beste hainbat intsektu onuragarri

Horri esker, lorategiko eta baratzeko landare askoren polinizazioa hobetzen da.

Tagetearen zaintza

Tagetearen arrakastaren arrazoietako bat zaintza errazak baino ez dituela behar da.

Argia

Tageteak eguzki-argia ugari behar du etengabe loratzeko. Egokiena da egunean gutxienez sei orduz eguzki zuzena jasotzen duen leku batean jartzea.

Ureztatzea

Udaberrian eta udan ureztatzea neurritsua eta erregularra behar du.

Ureztatu aurretik, komeni da substratuaren gainaldean pixka bat lehortzen uztea, gehiegizko hezetasuna saihesteko.

Lur lehorrari denbora labur batez eustea hobeto jasaten du etengabe bustita dagoen lurra baino.

Lurzorua

Honelako lurzoruak ditu gustuko:

Drainatze onekoak.
Materia organiko aberatsak.

Hala ere, oso moldakorra denez, lorategiko lur gehienetan ondo hazten da.

Ongarria

Udaberrian hasieran ongarri orekatua emateak eta loraldi garaian hainbat ongarrialdi egiteak lore gehiago eta etengabeko loraldia sustatzen du.

Nitrogeno gehiegi duten ongarriak saihestea gomendatzen da; izan ere, hostoen hazkundea bultzatzen dute loreen kalteetan.

Inausketa

Lore zimelak aldian-aldian kentzeak loraldia denbora soan luzatzen laguntzen du.

Era berean, hosto lehorrak edo hondatuak kentzea komeni da landarea osasuntsu mantentzeko.

Noiz loratzen da tagetea?

Tagetea erein eta aste gutxira hasten da loratzen.

Baldintza egokiak baditu, udaberriaren amaieratik udazkeneko lehen izozteak iritsi arte lorez beteta egon daiteke.

Loraldi luze hori da, hain zuzen ere, bere erakargarritasun handienetako bat.

Tagetea haztearen onurak

Tagetea landatzeak abantaila ugari ditu:

Hilabete luzez kolorea ematen dio lorategiari.
Zaintzeko oso erraza da.
Loraldi oparoa eta etengabea eskaintzen du.
Loreontzietan hazteko ezin hobea da.
Intsektu polinizatzaileen presentzia sustatzen du.
Lurzoruko nematodo batzuen presentzia murrizten lagun dezake.
Lorategi jasangarrietarako eta baratze ekologikoetarako aukera bikaina da.
Mantentze-lan gutxi behar ditu.

Tagetea urteko landarea ala bizikorra da?

Espeziearen eta klimaren araberakoa da. Eskualde askotan urteko landare gisa hazten da; hala ere, negu epelak dituzten lekuetan espezie batzuek landare bizkor gisa joka dezakete.

Tagetearen zale amorratuak

Tagetea lore-landare hutsa baino askoz gehiago da. Bere erresistentziak, loraldi ikusgarri eta oparoek, eta beste landare batzuen laguntzaile bikaina izateak ezinbesteko bihurtzen dute bai lorategi apaingarrietan bai baratze ekologikoetan.

Oso zaintza errazekin -eguzki ugari, ureztaketa neurritsua, drainatze oneko lurzorua eta lore zimelak aldian-aldian kentzea- hilabete luzez kolorez beteriko ikuskizunaz gozatu ahal izango duzu. Gainera, zure lorategia edertzeaz, intsektu polinizatzaileak erakartzen lagunduko du, eta ingurune orekatuago eta osasuntsuago bat sortzen lagunduko du.

Itzuli